Zaman körlüğü nedir?
Zaman körlüğü, zamanı doğru algılama, tahmin etme ve yönetme güçlüğünü tanımlar. Fiziksel bir görme engeli gibi değildir — saat okuyamamanız anlamına gelmez. İçsel zaman duygunuzun diğer insanlarınki gibi çalışmadığı anlamına gelir.
Zaman körlüğü olan kişiler için zaman esnek hissedebilir. İlginç bir şeye daldığınızda (hiperfoküs) bir saat 15 dakika gibi hissedilebilirken, sıkılma sonsuzluk gibi hissedilebilir.
Zaman körlüğü yaşadığınızın işaretleri
- •Sık geç kalma, gerçekten zamanında olmak istemenize rağmen
- •Görevlerin süresini yanlış tahmin etme (“hemen hallederim...” ve 2 saat geçer)
- •İlginç bir şeye daldığınızda tamamen zamanı unutma
- •Saate bakmadan ne kadar zaman geçtiğini hissedememe
- •“Şimdi” ve “şimdi değil” sanki tek iki zaman kategorisiymiş gibi hissetme
Zaman körlüğünün DEHB ile bağlantısı
Zaman körlüğü tembellik veya umursamazlık değildir. Araştırmalar bunun DEHB beynindeki yürütücü işlev farklılıklarıyla bağlantılı olduğunu göstermektedir:
Çalışma belleği
Başka şeyler yaparken zamana ilişkin bilgiyi aklında tutmakta zorluk
İçsel saat
Araştırmalar DEHB beyinlerinin zaman aralıklarını farklı işleyebileceğini gösteriyor
Dikkat düzenlemesi
Hiperfoküs zamanı “yok edebilirken”, sıkılma zamanı uzatabilir
Gelecek planlama
Gelecek soyut hissedilir, bu da son tarihleri “gerçek” olarak deneyimlemeyi zorlaştırır
Bunu anlamak utancı azaltabilir. Zamanda kötü değilsiniz çünkü umursamıyorsunuz — beyniniz gerçekten zamanı farklı işliyor.
Zaman körlüğüyle başa çıkma stratejileri
⏱️ Görsel zamanlayıcılar kullanma
Görsel zamanlayıcılar (Time Timer veya kum saatleri gibi) zamanı küçülen fiziksel bir alan olarak gösterir. Bu, soyut zamanı somut ve görünür kılar. Çalışırken görünür bir yere koyun.
🔔 Birden fazla alarm kurma
Tek bir alarma güvenmeyin. Çıkmanız veya geçiş yapmanız gerekmeden 30, 15 ve 5 dakika önce alarm kurun. Net isimler verin (örn. “Hazırlanmaya başla”).
➕ Tampon zaman ekleme (%50 kuralı)
Tahmini süreye %50 ekleyin. Bir şeyin 20 dakika süreceğini düşünüyorsanız, 30 dakika planlayın. Bu, geçişleri, kesintileri ve DEHB beyninin iyimser zaman tahminini hesaba katar.
📅 Takvimde zaman bloklama
Geçiş süresi, hazırlık ve yolculuk süresi dahil her şeyi planlayın. Bir randevu için 14:30’da çıkmanız gerekiyorsa, takvimde 14:00-14:30’u “Randevu için çık” olarak bloklayın.
⌚ Kol saati takma
Analog saatler sürekli bir zaman farkındalığı oluşturmaya yardımcı olabilir. Bazıları saatlik sinyal veren akıllı saatleri gün boyunca zaman duygusu korumak için faydalı buluyor.
🎵 Müziği zamanlayıcı olarak kullanma
Rutin görevler için belirli uzunlukta çalma listeleri oluşturun. 20 dakikalık bir “hazırlanma” çalma listesi hazır olmanız gereken zamanda biter. Müzik durduğunda, devam etme zamanıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Zaman körlüğü resmi bir DEHB belirtisi midir?
“Zaman körlüğü” DSM-5 tanı kriterlerinde yer almaz, ancak DEHB uzmanları ve araştırmacılar tarafından geniş çapta kabul görür. Çalışma belleği, planlama ve dikkat düzenlemesi dahil DEHB’deki temel yürütücü işlev sorunlarıyla bağlantılıdır.
Zaman körlüğü düzelebilir mi?
Beyninizin zamanı algılama biçimini “tamir edemezsiniz” olsa da, telafi etmek için dış araçlar ve stratejiler kullanabilirsiniz. DEHB’li pek çok kişi zamanlayıcılar, alarmlar ve rutinlerle etkili sistemler geliştirir. DEHB ilacı da bazı kişilerde zaman algısını iyileştirebilir.
Neden ilginç şeylere saatlerce odaklanabiliyorum ama sıkıcı görevlere 10 dakika bile yapamıyorum?
Bu DEHB için tipiktir! DEHB beyni önem tarafından değil, ilgi tarafından yönlendirilir. Bir şey ilgi çekici olduğunda dopamin akar ve yoğun odaklanabilirsiniz. Olmadığında dikkat düzenlemesi çöker. Hiperfoküs aslında bir dikkat düzensizliğidir, süper güç değil.